Oefenvragen historische context 2: De verlichting

- De ontdekkingsreizen zorgde voor een nieuwe wereld voor de Europeanen.
- Vernieuwde interesse voor de Griekse en Romeinse oudheid en humanisme. Humanisten interpreteerde de klassieke auteurs op een nieuwe manier.
- De ambacht en de wetenschap begon steeds meer met elkaar te vermengen
- Het debat tussen het rationalisme en het empirisme

Omdraaien

- Rationalisme - via logisch nadenken en redeneren tot kennis komen
- Empirisme - kennis opdoen middels zintuigelijke waarnemingen

Omdraaien

Er ontstond rationeel optimisme. Filosofen geloofde steeds meer in de menselijke ontwikkeling van het verstand. Verlichte filosofen kwamen tot het inzicht dat problemen in de samenleving konden worden opgelost door gebruik van rede. Traditionele gezagsverhoudingen (absolutisme) en religieuze vanzelfsprekendheden kwamen ter discussie te staan. Er waren ook filosofen die twijfelde aan de reikwijdte van het menselijk verstand.

Omdraaien

Kort antwoord: De kerk verloor haar autoriteit en verdween naar de achtergrond in het dagelijkse leven. Godsdienst werd meer individueel, maar blijf een belangrijker rol spelen in het leen van mensen binnen de samenleving.

Uitgebreid antwoord:Bij kerkelijke instanties ontstond argwaan over de invloed van wetenschappelijk onderzoek op de functie van de Kerk in de samenleving. Dit kwam dat door uit te gaan van natuurwetten er minder waarde werd gehecht aan de rol van god. Wetenschappelijke conclusies vormden met regelmaat een bedreiging voor de door de kerk al eeuwenlang verkondigde waarheden.
Wetenschappers zelf zagen de wetenschappelijke ontdekkingen juist als een bewijs van de grootsheid van de schepping en dus god. God werd gezien als schepper van een heelal dat sindsdien zelfstandig opereerde middels de natuurwetten.

Omdraaien

Het verbeteren van de samenleving was afhankelijk van de mate waarin mensen hun verstand op een evenwichtige manier konden gebruiken. Onderwijs kreeg bij verlichte denkers een centrale rol in de ontwikkeling van mensen tot zelfstandige burgers. Dit had 4 gevolgen:
- groeiend alfabetisme
- opzetten van wetenschappelijke instituten
- verdere ontwikkeling van druktechnieken
- uitwisseling van kennis

Omdraaien

John Locke werd gezien als belangrijke stichter van het empirisme. Locke geloofde in het natuurrecht en vond dat de macht vastgelegd moest worden in een sociaal contract. De staat is het product van een in vrijheid door burgers gesloten overeenkomst waarbij men afspreekt een deel van zijn natuurlijke rechten over te dragen aan de overheid.

Omdraaien

Jean-Jacques Rousseau vindt dat de volkssoevereiniteit en de algemene wil als enige en onbeperkte bron van het staatsgezag en daarmee van het recht. Niet meer een contract tussen individuen en de persoon die als soeverein over hen zal heersen, maar een verdrag van vrije individuen die onderling besluiten een gemeenschap te vormen. Daarnaast dacht Rousseau veel na over de opvoeding van kinderen.

Omdraaien

Charles de Montesquieu dacht na over het scheiden van de machten. In deze leer van de trias politica gaat het om het drietal van de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechtsprekende macht. Deze machten moeten volgens montesquieu van elkaar gescheiden zijn.

Omdraaien