oefenvragen tentamen middeleeuwse geschiedenis

- schatkamer/rekenkamer
- koninklijke rechtbank
- standenvertegenwoordiging/staten-generaal

Omdraaien

Mogelijke antwoorden
Philips de Schone en Bonifatius VIII
1) Waarover ging het conflict? - Het heffen van belasting over de geestelijkheid
2) Wat was de aanleiding? - Paus Bonifatius VIII probeerden koning Philips de Schone te beletten belasting te heffen onder de franse geestelijkheid
3) Hoe liep het af? - Door goed gebruik te maken van propaganda kreeg koning Philips de Schone de publieke opinie aan zijn zijde en werd Paus Bonifatius VIII in de steek gelaten door franse bischoppen die ook niet meer op zijn concilie wilden verschijnen. Tot slot werd de paus door een raadgever van Fillips uit zijn paleis ontvoerd in 1303, een paar maanden later stierf de paus.
4) Wanneer vond het plaats? - In 1296 n.Chr verbood Bonifatius VIII de franse geestelijkheid de belasting te betalen.

Hendrik IV en Gregorius VII
1) Waarover ging het conflict? - Het aanstellen van bischoppen
2) Wat was de aanleiding? - De Duitse keizer Hendrik IV had een bischop benoemd voor de stad Milaan nadat paus Gregorius VII al zelf een bischop benoemd had voor Milaan
3) Hoe liep het af? - Eerst is Hendrik IV naar Canossa gegaan om vergiffenis te vragen, de paus heeft hem vergeven maar het conflict bloeide niet lang erna weer op nadat paus Gregorius VII hem meermaals had tegen gewerkt. Dit keer verjaagde Hendrik IV paus Gregorius VII uit Rome en stelde een tegen paus aan Clemens II. Die Hendrik IV in 1084 tot keizer kroonde.
4) Wanneer vond het plaats? - De gang naar Canossa was in 1077 n.Chr

rederik Barbarossa / Frederik II en de pausen 
1) Waarover ging het conflict? Macht in Italië
2) Wat was de aanleiding? Keizer Frederick Barbossa was officieel keizer van van delen van noord Italië maar had hier in werkelijkheid weinig te zeggen. Hij kon alleen zijn macht uit oefenen als hij met een leger nabij was om dit te handhaven. De paus was bang dat een keizer met te veel macht in Italië een einde kon maken aan de onafhankelijkheid van het pausdom. De paus steunde daarom de tegenstanders van Frederick Barbossa. Maar Frederick Barbossa stierf onderweg naar Palestina en zijn opvolger Hendrick VI stierf ook jong waardoor het conflict pas weer opbloeide bij zijn zoon Frederick II. Frederick was ook koning van Sicilië en een zuidelijk deel van Italië. Paus Innocentius IV wilde tegengaan dat hij ingesloten werd door het rijk van Frederick II.
3) Hoe liep het af? Innocentius IV excommuniceerde Frederick II een aantal keer en verklaarde hem in 1245 voor afgezet. Er werd een kruistocht tegen Frederick II ondernomen. Toen Frederick II onverwachts stierf op 13 december 1250 gaf paus Clemens IV de Siciliaanse kroon aan Karel van Anjou een jongere broer van koning Lodewijk IX van Frankrijk. Tot slot liet hij Fredericks kleinzoon Koenradijn in 1268 publiekelijk onthoofden.
4) Wanneer vond het plaats? Tussen 1137 en 1250

Hendrik II en Thomas Becket
1) Waarover ging het conflict? - De invloed van de vorst over de kerk
2) Wat was de aanleiding? - Thomas Becket was eerst kanselier van de Engelse koning Hendrik II. Als kanselier hielp Becket koning Hendrik II met het vergrote van zijn macht in Engeland en dus ook over de geestelijkheid. Maar toen koning Hendrik II in 1159 n.Chr Thomas Becket benoemde als aartsbisschop van Canterbury veranderden zijn opstelling en ging Thomas Becket de zelfstandigheid van de kerk verdedigen.
3) Hoe liep het af? - Nadat de koning in een vlaag van woede zou hebben geroepen “wie verlost mij van deze bemoeizuchtige priester!” Is er een viertal ridders naar naar Canterbury afgerezen om Thomas Becket te vermoorden. Later heeft koning Hendrik II zich in. Het openbaar laten geselen door monniken als boetedoening.
4) Wanneer vond het plaats? - Het conflict begon op 1159 n.Chr in 1170 n.Chr werd Thomas Becket vermoord en in 1174 n.Chr liet de koning zich geselen.

Jan zonder Land en Innocentius III
1) Waarover ging het conflict? - Concreet ging het om de benoeming van de aartsbisschop van Canterbury
2) Wat was de aanleiding? In 1205 stierf aartsbisschop Hubert Walter. Daarna ontstond ruzie over zijn opvolger:
-Een groep monniken koos iemand (eigen kandidaat),
-Jan zonder Land wilde zijn eigen kandidaat,
-Paus Innocentius III wees uiteindelijk Stephen Langton aan.
Jan weigerde Langton toe te laten → hierdoor escaleerde het conflict.
3) Hoe liep het af? - De Engelse vorst Jan zonder Land erkende paus Innocentius III als hoogste wereldlijke leenheer
4) Wanneer vond het plaats? -
1205: overlijden Hubert Walter (start probleem opvolging)
1208: paus legt interdict op Engeland (kerkelijke diensten grotendeels stil)
1209: Jan wordt geëxcommuniceerd
1213: Jan geeft toe → verzoening met de paus

Omdraaien

mogelijke antwoorden
- Markten kregen meer een beursfunctie
- Gebruik van wisselbrieven inplaats van contant geld
- Kredietverlening
- Ontstaan van het bankwezen
- Ontstaan van handelsgilden/compagnieën

Omdraaien

Door de bevolkingsgroei moeten er meer monden gevoed worden en word daarom de landbouwproductie geïntensifieerd.

De voornaamste manier was ontginning het bruikbaar maken van grond voor de landbouw. Bijvoorbeeld door het hergebruiken van oud romeinse landbouw grond, ontbossen of door moerassen droog te leggen.

Door gunstiger klimaat konden er ook stukken grond in gebruik genomen worden die voorheen niet geschikt waren voor landbouw.

Er werden aan de rand van domeinen veel nederzettingen gesticht. In het noordoosten van het Duitse rijk werden er zo veel nieuwe nederzettingen gesticht dat er kolonisten aangetrokken moesten worden om deze te bewonen.

Het ontginnen van grond was op initiatief van de heer die zijn inkomsten wilde vergroten en lokte met goede voorwaarden kolonisten/boeren naar zijn land om het te bewerken. De voorwaarden konden bijvoorbeeld vrijstelling van herendiensten zijn.

Om te zorgen dat niet alle boeren wegliepen om te gaan werken op de nieuwe grond versoepelde de adelijke heren op de bestaande domeinen de voorwaarden ook voor de boeren.

De herendiensten werden in sommige gevallen omgezet in een jaarlijkse betaling in geld.

Om dit geld te verdienen moest een boer een deel van zijn oogst verkopen op een markt. Omdat er meer mensen waren werd de vraag naar landbouw producten ook meer, ook omdat er steeds een groter deel van de mensen niet zijn eigen eten verbouwden.

Bevolkingsgroei >

Intensivering landbouw>

Grotere landbouw opbrengsten door ontginning en technische verbeteringen zoals het drieslag stelsel, het juk, en de keer ploeg, efficiënter gebruiken van trekdieren>

Nieuwe nederzettingen >

Vrijstellen van herendiensten nieuwe nederzetting om kolonisten te lokken >

Vrijstellen van herendiensten bestaande domeinen zodat boeren niet weglopen (jaarlijkse betaling inplaats van heren dienst) >

Jaarlijkse betaling zorgt ervoor dat geld belangrijker word >

Om geld te verdienen moeten er land bouw overschotten verkocht worden op een markt >

Doordat grotere nederzettingen ontstonden en markten waar boeren uit de weide omtrek hun overschotten verkochten waren er meer potentiële afnemers voor ambacht goederen >

Toenemende veiligheid > (toenemende veiligheid loopt samen met de bevolkingsgroei - het is dus een ontwikkeling die zich in het begin van de 11de eeuw afspeelt)
- geen invallen van de vikingen, moren en Aziatische steppevolken
- hierdoor konden de hoge edelen de lagere edelen weer in het gareel houden en zorgen voor rust in het gebied waar zij de baas waren
- godsvrede beweging de kerk voerde campagne en lieten edelen een eed afleggen om geweld tegen pelgrims en andere reizigers afzwoeren.

Omdraaien

doordat het Byzantijnse rijk en de Sassaniden (Perzische Rijk) in conflict waren die alle reserves en aandacht op eiste konden de arabieren hier gebruik van maken.
- de erecode van de arabieren de moerawa die grootse daden op het slachtveld aanmoedigt.
- de religieuze verplichting de djihad wie tijdens het verrichten van de djihad overleed was verzekerd van een plek in de hemel.

Omdraaien

-het drieslagstelsel - hier werd het land in drie delen verdeeld waar een deel brak lag, een deel werd wintergraan (rogge of tarwe) gezaaid en een deel werd zomergraan (gerst of haver) zodat de grond niet uitgeput raakte
- De keer ploeg - deze ploeg zorgde ervoor dat de ondergrond loskwam en bovenop eindigde
- Het juk - Hier kon je een ploeg mee vastmaken aan een paard in plaats van een Oss. Paarden waren efficiënter voor het trekken van ploegen omdat deze minder traag en behendiger waren dan een Oss.

Omdraaien

- Willibrord - zendingswerk bij de friezen en werd de eerste bischop van Utrecht
- Bonifatius - zendingswerk werd aartsbisschop van mainz en uiteindelijk in dokkum vermoord tijdens een zendingsmissie
- Luidger - Zendingswerk en stichten een klooster in munster waar hij de bisschop werd in 804

Omdraaien

- Karel de Kale - het rijk ten weste van de maas en de rijn
- Lotharius - het middenrijk (Nederland, Luxemburg, bourgondië en noord Italië)
- Lodewijk de Duitser - het oostlijk (Duitsland en midden europa)

Omdraaien