Studiebot antwoord

Vraag gesteld door: hansvk - 1 jaar geleden

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: Herkansing KAM management samenvatting

KAM management
Week 1

KAM management in relatie tot andere vakken en SHEQ-adviseur
- Vanuit diverse invalshoeken bekeken: overheidsinstanties en organisaties
- Crisismanagement
- Arbo portfolio
- KAM management

SHEQ-adviseur is een benaming
- Functiebenaming kan anders zijn in organisaties


Wat is KAM?

Kwaliteit
- De activiteiten die in een organisatie worden verricht om de producten of diensten tegen zo laag mogelijke kosten op het juiste kwaliteitsniveau te produceren

Arbeidsomstandigheden
- Een goede kwaliteit van het werk en op het werk leidt tot een lager verzuim, meer veiligheid en groter welzijn
Veilig werken

Milieu
- Milieuonvriendelijk produceren wordt niet meer geaccepteerd


Taken van een SHEQ-adviseur
- Beheren van het beheersysteem van veiligheid, milieu en of kwaliteit. Denk aan opstellen en beheren van richtlijnen, procedures etc
- Uitvoeren van verbeteractiviteiten (continu verbeteren)
- Uitvoeren van onderzoeken bijv.ongevallen
- Bijhouden of een bedrijf voldoet aan wetgeving en andere gestelde eisen (compliance management)
- Uitvoeren van audits
- Opstellen RI&E

Wat is een managementsysteem?
- Beleid en doelstellingen met een reeks afspraken: vastgelegd in methodes, procedures, werkinstructies enz
- Doel: verbeteren van de prestaties van een organisatie: voor KAM geldt dit voor kwaliteitszorg, arbeidsomstandigheden en milieuzorg
- Opgebouwd volgens de PDCA cyclus

Overeenkomsten van KAM zorgsystemen
- Procesbeheersing (controle machines, onderhoud, BHVers)
- Procedures (veilig bedienen, inkoop, milieuvriendelijke producten)
- Oplossingsmethodieken (weten welke methoden goede oplossingen geven)
- Advisering
- Standaardisatie (normen stellen voor eigen bedrijf, en welke normen gaan we hanteren?)
- Borging (PDCA cyclus)
- Evaluatie

Principes ten behoeve van KAM
- Planning (doelstelling en een planning maken).
- Meten (hoe groot is het probleem?, meten is weten).
- Normen (welke normen zijn gehanteerd, afgesproken etc. Voldoet het product aan de normen? Lampen moeten minimaal 1 jaar lang werken en branden, maar ze werken maar 1 maand).
- Inspectie (een onderzoek verrichten, vooraf, tijdens of na. Inspecteren van leverancier omdat die niet de goede producten heeft geleverd. Wordt er op de juiste manier gewerkt? Worden de producten niet op de juiste plek opgeslagen (vlees)?).
- Terugkoppeling (naar: klanten (voor vertrouwen), medewerkers (uitvoeren van), management (eindverantwoordelijke voor doorvoeren maatregelen).

Deze 5 principes vormen de basis voor het verbeteringsproces
Planning, meten, normen, inspectie, terugkoppeling.

Normen voor managementsystemen
Voor elke letter KAM is er een norm. Dit is een standaard, een gezamenlijk vastgestelde maat of procedure. Een norm geeft het kader aan waarbinnen het managementsysteem ingericht kan worden.
ISO 9001: Kwaliteit
ISO 45001: Gezond en veilig werken (Arbeid)
ISO 14001: Milieu

Certificeren van managementsystemen
- Door certificering beschikken organisaties over een systeem waarin: processen, procedures, werkinstructies, verantwoordelijkheden en informatie stromen nauwkeurig zijn vastgelegd
- Er zijn procedures om te controleren of ook volgens de normen wordt gewerkt

- Verder is het nut driedelig:
1. Het wiel niet opnieuw uitvinden en hanteren van best practices
2. Je markpositie behouden (eten in restaurant valt tegen, en je komt niet meer terug. Door mond op mond slechte reclame. Restaurant draait minder omzet)
3. Vertrouwen wekken richting de stakeholders

Deze 3 stappen moet je kunnen kopellen aan casus in toets
- Casus: caf X heeft verschillende baristas. kwaliteit van koffie wisselt. Veel geklaag hierdoor. De directie overweegt om gecertificeerd te worden voor ISO 9001.



Week 2

Wat is kwaliteit?

Een globale definitie van kwaliteit:
Voldoen aan de verwachtingen van de klant

Een definitie van kwaliteit: Activiteiten die in een organisatie worden verricht om de producten of diensten tegen zo laag mogelijke kosten op het juiste kwaliteitsniveau te produceren.

De kwaliteit van een product of dienst, zowel intern als extern, is de mate waarin het geheel van eigenschappen voldoet aan de gebruikersverwachtingen van de afnemer, begrensd door de prijs die hij wil betalen en de levertijd die hij wil accepteren.


Kwaliteitszorgsysteem
Systematische benadering met betrekking tot kwaliteit.
Een systeem om kwaliteit te borgen en te verbeteren in een organisatie
--> Processen staan centraal

Voordelen van K
Q binnen SHEQ:
- Consequent kunnen leveren van producten/diensten die voldoen aan de eisen van de klant
- Consequent voldoen aan de van toepassing zijnde wetgeving en andere eisen (compliant)
- Werken aan klanttevredenheid
- Oppakken van kansen en risico's
- Werken met doelstellingen


Definities van kwaliteit

1. Transcendente of filosofische benadering:
- Ideaalbeeld van kwaliteit, imago of gevoel dat mensen erbij hebben

2. Productgerichte benadering:
- Eigenschappen van product moeten voldoen aan verwachtingen, is objectief meetbaar (alle onderdelen van het product kun je tellen of meten -> objectief meetbaar) (tijdens gebruik van product weet je dat het niet voldoet aan de eisen)

3. Gebruikers georinteerde benadering:
- Kwaliteit afhankelijk van oordeel en verwachtingen van klant, is subjectief (1 persoon vindt Bram Ladage lekker en de andere niet. Product hetzelfde, alleen meningen niet)

4. Productiegerichte benadering:
- Eisen productieproces centraal, meetbare kwaliteit (alles tijdens de productie zelf. Tijdens productieproces erachter komen dat het niet voldoet aan eisen/normen) (Ook objectief meetbaar)

5. Waardegerichte benadering:
- Kwaliteit van producten en diensten in relatie tot (kost)prijs


NEN-ISO 9001: kwaliteitsnorm

Hoofdstukken uit ISO-normen zijn altijd hetzelfde:

1. Context van de organisatie
2. Leiderschap
3. Planning
4. Ondersteuning
5. Uitvoering
- Operationele plannen en beheersing (eisen aan producten/diensten, beoordeling eisen, ontwerp en ontwikkeling, communicatie, beheersing extern geleverde processen)

6. Evaluaties van de prestaties
- Evalueren van alle processen en plannen
Klantevredenheid
Audits
Directie beoordeling
Prestaties toeleveranciers


7. Verbetering
- Continue verbetering
- Documenten van afwijkingen
- Bepalen van maatregelen

Theorien & tools

Amerikaanse invloeden:

Deming - PDCA cyclus
Plan: plan verbeteringen, analyseer het probleem
Do: voer de geplande activiteiten uit
Act: meet en controleer of het werkt
Check: standaardiseer de verbetering of nog verder verbeteren

- Borging is belangrijk om te weten!








Juran The Big Q
The Big Q of Juran:
De grote kwaliteit omvat ieder aspect van de organisatie met betrekking tot kwaliteit.
De kleine kwaliteit betreft het ad hoc? oplossen van problemen.

Juran-Trilogie:
Planning van de kwaliteit= Juran hanteert een gebruikers gehanteerde kwaliteitsdefinitie.
Kwaliteitsbeheersing= de wensen en specificaties van de klanten vormen het uitgangspunt voor de productie.
Kwaliteitsverbetering= het management moet initiatief nemen voor het nemen van het nemen van maatregelen.

Tien stappenplan van Juran:
1. In beeld brengen van verbetermogelijkheden.
2. Doelstellingen formuleren voor verbetering.
3. Organisatie om doelstellingen opzetten.
4. Trainen van medewerkers en managers.
5. Verbetermogelijkheden projectmatig aanpakken.
6. Vooruitgang rapporteren.
7. Erkenning geven voor bereikte resultaten.
8. Resultaten communiceren aan overige medewerkers.
9. De score bijhouden door middel van een Quality Cost Scoreboard.
10. Het borgen van de tot stand gebrachte verbeteringen in systemen en processen.

- Theorie van Juran houdt in het zichtbaar maken van de gevolgen van fouten door deze in geld uit te drukken. De productieprocessen zowel als de fouten worden geregistreerd en beheerst met behulp van statistical process control. Juran verdeeld de kwaliteitskosten in preventiekosten, beoordelingskosten en faalkosten (interne- en externe faalkosten).


Crosby - Zero defects/volwassenheids niveau
Zero defects-programma van Crosby:
Niet uitgaan van Accepted Quality Level maar van het zero defects-principe.
Kwaliteit is conformance to requirements ofwel het voldoen aan vereisten.
Doing the things right the first time, on time, every time. > niet voldoen- situatie?.
Door het verbeteren van kwaliteit zal het bedrijfsresultaat positief worden beinvloed.

Zero defects-programma van Crosby Maturity Grid:
Om te bepalen in welk stadium de organisatie zich bevindt wat betreft de houding van het management tegenover kwaliteitszorg.
1. Onbekendheid= het boeit me niet, niet mijn probleem. Niemand doet iets aan het probleem.
2. Ontwaken= personeel ziet/ weet van het probleem en weet dat verbetering goed is, maar doen er niks aan.
3. Doorbraak = management/ personeel hebben behoefte aan verbetering, zijn enthousiast erover en zijn bereid om het uit te voeren.
4. Wijsheid = prioriteit aan kwaliteit.
5. Zekerheid = kwaliteit is onderdeel van je werk. (er kan geen fout komen, je levert alleen maar kwaliteit)


Feigenbaum: Totale kwaliteitscontrole
Totale Kwaliteitscontrole van Feigenbaum:
Feigenbaum introduceerde in 1951 het concept van Totale Kwaliteitscontrole (TKC). Daarbij gaat het om een integrale aanpak.
TKC is een managementfilosofie; gaat uit van de afnemer en niet van de producent.
De cordinatie wordt formeel geregeld met behulp van procedures.
Veel aandacht aan de verbetering van de organisatiestructuur.
Klanttevredenheid staat daarbij centraal.



Japanse invloeden:

Kaizen
Kaizen van Imai:
- Veranderen (Kai) & goed (zen)= veranderen naar goed
- Kaizen is geen techniek of een aantal analysemiddelen maar een overkoepelend concept waarin een hele serie methoden zijn ondergebracht ten behoeve van het management, de groep en het individu.
- Stapsgewijze verbetering in de processen en productiviteit
- Controle op voorraden (JIT, geen opslag)
- Eliminatie van verspillingen
- Klantgerichtheid
- Per stap is er 1 verandering

Methoden van Kaizen:
- Voortdurende verbeteringen in alle aspecten van het dagelijkse leven.
- Klantgerichtheid en niet fabrikantgerichtheid.
- Het bereiken van Totale KwaliteitsZorg (T.K.Z.).
- Het gebruik van Ideenbussen.
- Oplossingen via Quality circles.
- Het gebruik van de Seven Simple Tools.
- Het toepassen van robots.
- Just-in-time (JIT).
- Het streven naar Zero defects.
- Het toepassen van de PCDA-circkel.

De 4 benaderingsvormen van Kaizen:
1. Kaizen voor het managament=
- Het management richt zich op de belangrijkste logistieke en strategische onderwerpen en houdt daardoor de vooruitgang in beweging en het moreel hoog.
- Minstens 50% van hun tijd besteden aan verbeteren.
2. Kaizen in de fabriek=
Maatregelen ter bevordering van de kwaliteitszorg worden in de eerste plaats in de ontwerpfase genomen, maar er worden ook maatregelen getroffen die de kwaliteit tijdens de productie bevorderen.
Daarbij gaat men ervan uit dat machines voortdurend kunnen worden aangepast en verbeterd. Robotisering speelt daarbij een belangrijke rol.

3. Kaizen voor groepen=
Jishu Kanri- groepen (JK-groepen) of vrijwillige management- groepen die verschillende statistische hulpmiddelen gebruiken voor het oplossen van problemen.
Een aparte hoek waarin ingediende ideen bekend worden gemaakt via een prikbord of waar gereedschap dat is verbeterd op basis van ideen van medewerkers wordt tentoongesteld.
Voorbeelden zijn: zero-defectgroepen, no-error-groepen, level-up-groepen, mini-denktanks, suggestiegroepen, veiligheidsgroepen, productiviteitsgroepen, management-bv-objectives-groepen en werkwinkelpraatgroepen.

4. Kaizen voor het individu=
Management zorgt ervoor dat de voorwaarden worden gecreerd waardoor er een juiste bedrijfscultuur ontstaat waarin Kaizen zich goed kan ontwikkelen.
Medewerkers worden geschoold en getraind om te kunnen omgaan met methoden en technieken om problemen te onderkennen, te analyseren en op te lossen (levenslange leerproces):
1. Verbeteringen in iemands eigen werk.
2. Besparingen op energie, materalen en andere hulpmiddelen.
3. Verbeteringen in de werkomgeving.
4. Verbeteringen van machines en processen.
5. Verbeteringen van mallen en gereedschappen.
6. Verbeteringen in kantoorwerk.
7. Verbeteringen van productkwaliteit.
8. Ideen voor nieuwe producten.
9. Klantenservice en relaties met klanten.


Kano
Noriaki Kano=
- De theorie van Kano gaat over eigenschappen van een product/ dienst die klanten al dan niet belangrijk vinden.

De drie hoofdcategorien:
1. Basisfactoren/ Dissatisfiers
2. Prestatiefactoren/ Satisfiers
3. Aantrekkelijke factoren/ Delighters

1. De basisfactoren/ Dissatisfiers=
De must-be kwaliteit.
De minimumvereisten waaraan producten of diensten moeten voldoen.
Het verhoogt de klanttevredenheid niet, maar als minimumeisen ontbreken leidt dit tot ontevredenheid.

2. Prestatiefactoren/ Satisfiers=
Dit zijn de factoren die de tevredenheid veroorzaken als de prestaties voldoet aan de wensen van de klant.
Maar deze prestatiefactoren leiden echter onverbiddelijk ook tot ontevredenheid als de prestatie laag is of als er niet aan wordt voldaan.

3. Aantrekkelijke factoren/ Delighters=
Deze verhogen de tevredenheid van de klanten. De klant wordt erdoor verrast. Dit attribuut levert extra plezier op. Als ze echter niet worden geleverd, leidt dit niet tot klantontevredenheid.
Een delighter hoeft niet over de dissatisfier en satisfier te gaan, maar beter wel.






Tool: Auditing

- Een audit is een systematische en periodieke controle van een organisatie of bedrijf
- Het gaat niet om waarheidsbevinding, het gaat om verificatie
Checken of je voldoet aan alles

- Audits leveren bevindingen op die geclassificeerd kunnen worden:
Positive findings
Major issues (10.000 euro boete voor een klein kappersbedrijf)
Minor issues (10.000 euro boete voor een miljoenenbedrijf zoals Shell)
Points for improvement (niet noodzakelijk maar wel mooi meegenomen)

- Alle bevindingen zijn ALTIJD actiepunten voor de organisatie (ook positieve bevindingen (punt 1): in 1 afdeling van 5 afdelingen van de organisatie werkt alles perfect. Kijken waarom het daar precies zo perfect gaat.).

Soorten audits:
- Kwaliteitssysteem audits
- Procesaudits
- Productaudits
- Dienstaudits

Auditing
Alle bevindingen zijn automatisch actiepunten voor de organisatie
Eerst moet echter de bevinding worden geanalyseerd
Veelal is er een centrale KAM database met actiepunten
Actiepunten:
- Worden aan een normelement gekoppeld (waarom)
- Krijgen een prioriteit toegekend
- Worden gerubriceerd
- Worden omschreven (wat en hoe)
- Worden aan een afdeling of proces gekoppeld (waar)
- Worden aan een eigenaar toegekend (wie)
- Krijgen een status toegekend
- Krijgen een deadline toegekend (wanneer)
Week 3

Arbozorgsysteem

Wat is een arbozorgsysteem?
- Arbozorgsysteem systematische benadering met betrekking tot gezond en veilig werken
- Doel: voldoen aan wetgeving en of ambitie van de organisatie
- Systematische wijze: inrichten van processen en procedures

Voordelen van A
S&H binnen SHEQ:
- Consequent voldoen aan de van toepassing zijnde wetgeving en andere eisen (compliant)
- Continu verbeteren
- Verhoging van medewerkerstevredenheid
- Oppakken van kansen en risicos
- Werken met doelstellingen
- Imago richting de markt
- G&VW belangrijk binnen de organisatie

Kenmerken van een arbozorgsysteem
Praktijkvoorbeelden:
- Ontwikkelen, evalueren en implementeren arbobeleid
- Opstellen/actualiseren RI&E
- Ongevallenregistratie en onderzoek
- Veiligheidsrondes






Implementatie van een arbozorgsysteem







Wetgeving




Wetgeving Arbo catalogi
In een Arbo catalogus beschrijven werkgevers en werknemers op eigen initiatief hoe ze zullen voldoen aan doelvoorschriften van de overheid voor gezond en veilig werken.


Arbowet op hoofdlijnen
- De Arbowet is een kaderwet
- Het doel is dat de mensen niet het slachtoffer worden van slechte arbeidsomstandigheden
- Allerlei maatregelen om veiliger, hyginischer en fysiek minder belastend te werken
- In de Arbowet staan de uitgangspunten van het Arbobeleid, zoals:
- Het systeem van risico-inventarisatie en evaluatie RI&E
- De ondersteuning door deskundige diensten en
- De samenwerking tussen werkgever en werknemers
- De wet regelt ook het toezicht en de handhaving door de Arbeidsinspectie en het systeem van boeteoplegging
- Aanstelling van een preventiemedewerker


De verplichtingen van de werkgever

- Iedere werkgever moet beschikken over een eigen overeenkomst met een arbodienst of bedrijfsarts: het basiscontract
- Zo veel mogelijk gevaren voor de gezondheid van werknemers bij de bron aanpakken
- De inrichting van de arbeidsplaatsen, de werkmethoden gebruikte arbeidsmiddelen en arbeidsinhoud zo veel als mogelijk aanpassen aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemers
- Zo veel als mogelijk voorkomen en beperken van monotone en tempo gebonden arbeid (bepaald tempo iets doen)
- Het voorkomen en beperken van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn
- Het geven van voorlichting en onderricht aan de werknemers
-

- Het ontwikkelen en uitvoeren van een arbeidsomstandighedenbeleid (Arbobeleid). De arbeid die in de organisatie wordt verricht wordt, mag geen nadelige gevolgen hebben voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers.
- De risico's die werknemers in het bedrijf lopen, vastleggen in een RI&E
- Onderdeel van de RI&E is een Plan van Aanpak. Hierin wordt aangegeven wat het bedrijf tegen deze risicovolle situaties doet
- De werkgever is verplicht om een van zijn medewerkers aan te wijzen als preventiemedewerker
- Het melden en registreren van arbeidsongevallen en beroepsziekten


Arbobesluit
- Het Arbobesluit bevat specifieke voorschriften met betrekking tot het tegengaan van bepaalde risicos. De bepalingen zijn ingedeeld naar onderwerp
- Alle voorschriften, uitzonderingen en verboden over een bepaald onderwerp zijn samengebracht in n hoofdstuk
- Het Arbobesluit geldt voor alle bedrijven, voor de overheid en voor alle categorien werknemers

Arboregeling
- De Arboregeling heeft dezelfde hoofdstukindeling als het Arbobesluit, maar bevat een gedetailleerder uitwerking van de voorschriften uit het Arbobesluit
- De Arboregeling heeft onderdelen uit het Arbobesluit uitgewerkt in n hoofdstuk: besluit en uitwerking, structuur en opbouw dat aansluit op het Arbobesluit



Week 4

Projectveiligheid

(Fase 1 & 2 het belangrijkst)
1. Planfase
Veiligheid bij ontwerpfase
- Projectorganisatie (taken, rollen en verantwoordelijkheden)
- RI&E(verschillende) in planfase: HAZID, HAZOP, SIL, Machineveiligheid
- Soorten risicos: omgeving, bouwkundig, uitvoering, proces, onderhoud
- Uitvoeringsrisicos die in het ontwerp opgelost kunnen worden

2. Uitvoeringsfase
Veiligheid bij uitvoeringsfase (OG en ON)
- V&G plan: aannemer beschrijft wat de uitvoeringsmethode is en hoe de risicos worden beheerst.
- Inspectie/audit: wordt het project uitgevoerd volgens plan
- Stimuleren veiligheidsbewustzijn: campagnes, pictogrammen/symbolen, beloning
- Meten en monitoren veiligheidsindicatoren: ongevallen, toolboxen, inspecties etc.
- Bedrijfsnoodplan


3. Gebruiks- en onderhoudsfase

4. Sloop en renovatiefase

OG opdrachtgever, ON opdrachtnemer Ingaan op de eerst 2 fases hierin komt vaak de rol van SHEQ-adviseur voor.

Belangrijke NEN ISO voor kam management
Werken volgens de ISO-normen betekent dat in een bedrijf een (goed functionerend) systeem aanwezig is.
Drie belangrijke ISO-normen voor KAM:
- NEN-ISO 9001: Kwaliteitsmanagementsystemen
- NEN-ISO 14001: Milieumanagement
- NEN-ISO 45001: Arbomanagementsystemen

Verdere certificaten:
- VCA (basisveiligheid)
- Veiligheidsladder (veiligheidscultuur)

NEN-ISO 45001
- Is de ISO-norm voor Arbo managementsystemen
- Vervangt OHSAS 18001
- Stelt eisen waardoor organisaties de Arbo risicos kunnen beheersen en hun prestaties op dit gebied kunnen verbeteren
- Is ook gebaseerd op de High Level Structure (HLS) waardoor het integreren van andere managementsystemen makkelijker wordt
- ISO 45001 stelt medewerker centraal

Onderdelen van NEN-ISO 45001
- Context van de organisatie: context bepalen, stakeholdermanagement, behoefte en verwachtingen, toepassingsgebied bepalen
- Leiderschap: betrokkenheid directie, vaststellen en onderhouden arbobeleid, doelstellingen
- Planning: opstellen G&VW-doelstellingen en plan, acties om risicos en kansen op te pakken, algehele planning G&VW managementsysteem (onderhoud, audits, verbeteringen)
- Ondersteuning
- Uitvoering
- Evaluaties
- Verbetering

Risicomanagement
Risicomanagement = het beheersen van risicos
- Combinatie van 3 elementen
Scenario: wat kan er gebeuren en tot welk gevolg leidt dat?
Effect: hoe ernstig is het gevolg?
Kans: hoe groot is de kans dat dit gebeurt?

NEN-ISO 45001 voorbeelden
Risicomanagement op 3 niveaus

1. Strategisch & 2. Tactisch
- SWOT-analyse, stakeholderanalyse
- Veiligheidsbeleid moet aansluiten bij strategie van de organisatie

2. Operationeel
- RI&E
- Taak risicoanalyse (TRA)
- Laatste minuut risicoanalyse (LMRA)
- Management of Change (MOC) (permanente maatregelen)
- Meldingen
- Audits


Hoe te handelen bij een bedrijfsongeval

- Arbowet, artikel 9
De werkgever meldt arbeidsongevallen die leiden tot dood, blijvend letsel of een ziekenhuisopname
De werkgever houdt een lijst bij van de gemelde arbeidsongevallen
De werkgever regristreet de aard en datum van het ongeval
Een deskundig persoon of de arbodienst meldt beroepsziekten aan

- Het ongeval wordt door een interne ivker onderzocht. Het gaat om feitenonderzoek, geen waarheidsvinding;
- Het staat de werkgever vrij methoden en technieken te kiezen en te gebruiken voor het opvolgen van maatregelingen.

Na een ongevallenonderzoek:
Wordt het tijdsverloop van een ongeval in kaart gebracht
Worden onderliggende en directe oorzaken gedentificeerd
Worden ontbrekende of falende maatregelen gedentificeerd
Worden aanbevelingen ter verbetering geformuleerd
Wordt er aandacht besteed aan de nazorg.

Week 5

Milieuproblematiek

Het gaat om:
- Fysieke leefomgeving (atmosfeer, hydrosfeer, lithosfeer, biosfeer)
- Componenten:
Chemisch
Fysisch
Biologisch
Milieu vervuilt tal van functies ook voor de samenleving, bijvoorbeeld drinkwater en landbouw

Duurzame energie
1. Windenergie en zonne-energie
2. Waterkracht
3. Biomassa
4. Kernfusie
5. Kernenergie

Verontreiniging
- Concentratie van de stof > dan de natuurlijke achtergrondconcentratie, of
- Concentratie van de stof > dan een wettelijke norm
- Blootstelling aan een te hoge concentratie materie of energie is een gevaar voor mens, dier of plant
- Gevolg: intoxicatie = toxisch effect

Drie vormen van milieuverontreiniging:
1. Luchtverontreiniging
2. Waterverontreiniging
3. Bodemverontreiniging

Zes organisaties van Kim Alter

4: Onderneming die aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doet (MVO), is het belangrijkst!!!

1. Traditionele non-profit organisatie
- Vereniging zonder winstoogmerk
- Stichting of vereniging afhankelijk van subsidies of giften
- Denk aan greenpeace en nederlandse hartstichting

2. Non-profit organisaties die eigen inkomsten genereren
- Geen winststreven
- Organiseert activiteiten om inkomsten te genereren
- Wereld natuur fonds

3. Sociale onderneming
- Er is een winststreven en nastreven sociaal doel of leveren van producten met maatschappelijke waarden
- Winsten zijn t.b.v. sociale doelen
- Wereldwinkels

4. Onderneming die aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doet (MVO) (alleen deze is belangrijk!!!!)
- Winst t.b.v. aandeelhouders of andere eigenaren
- Kernwaarden of principes m.b.t. ethisch en ecologisch handelen
- Bijdrage leveren van maatschappelijke waarde

5. Onderneming die maatschappelijke activiteiten ondersteunt
- Goede doel ligt in verlengde van kernactiviteiten
- Financile bijdrage geven (sponsoring)
- Medewerkers beschikbaar stellen voor vrijwilligerswerk
- Strategische filantropie: verbeteren imago bedrijf, meer naamsbekendheid, klantloyaliteit
- Sterke samenwerking voor een goed doel

6. Traditionele onderneming
- Geen principes of kernwaarden t.b.v. ethisch/maatschappelijk handelen
- Kan wel een sociaal bedrijf zijn voor de eigen medewerkers
7. Onderneming die aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doet (MVO) (alleen deze is belangrijk!!!!)
- Winst t.b.v. aandeelhouders of andere eigenaren
- Kernwaarden of principes m.b.t. ethisch en ecologisch handelen
- Bijdrage leveren van maatschappelijke waarde


Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)

4. (Re-Cap) Onderneming die aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doet (MVO)
- Winst t.b.v. aandeelhouders of andere eigenaren
- Kernwaarden of principes m.b.t. ethisch en ecologisch handelen
- Bijdrage leveren van maatschappelijke waarde

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is de verantwoordelijkheid van een organisatie voor de effecten van haar besluiten en de activiteiten op de maatschappij en het milieu door transparant en ethisch gedrag
MVO houdt in dat organisaties aandacht voor mensenrechten, consumentenbelangen en sociale ethische en milieukwesties in hun activiteiten en kernstrategie integreren in nauwe samenwerking met hun stakeholders
MVO > NEN-ISO 26000

7 MVO principes

Bij ieder besluit en iedere activiteit van een organisatie dienen deze principes aan de orde te komen:
1. Accountability
2. Transparantie
3. Ethisch gedrag
4. Respect voor stakeholderbelangen
5. Respect voor wet- en regelgeving
6. Respect voor internationale gedragsnormen
7. Respect voor mensenrechten

NEN-ISO 26000 gericht op implementatie MVO
Richtlijnen:
- Bepalen van maatschappelijke verantwoordelijkheden
- Opzetten en implementeren MVO strategie
- Identificeren en betrekken stakeholders
- Vergroten van geloofwaardigheid van claims en communicatie op het gebied van MVO
ISO 26000 is een hulpmiddel om MVO te integreren in processen en structuren van organisaties
MVO-normen vastleggen in bedrijfsvoering en kernactiviteiten van de organisatie

Stappenplan implementatie MVO
1. Bepalen van relatie tussen MVO en kernmerken van organisatie
2. Begrijpen van maatschappelijke verantwoordelijkheid van de organisatie
3. Integreren van MVO-beleid (processen, procedures, structuren, beleid) in gehele organisatie
4. Communiceren MVO
5. Vergroten van geloofwaardigheid: transparantie en waarmaken
6. Monitoren en verbeteren van MVO-activiteiten in cyclus



Week 6

Wet Milieubeheer (Wm)
- Het Wm is met ingang van 1 Maart 1993 van kracht geworden
- Belangrijkste nationale milieuwet
- Vanuit perspectief integrale benadering van milieuproblematiek voegt Wm gemeenschappelijke elementen van andere milieuwetten samen
- Met de introductie van de Wm verdween een aantal milieuwetten
- Alleen in bijzondere omstandigheden mag afgeweken worden volgens het ALARA-beginsel (As Low As Reasonably Achievable)


Omgevingswet

Aanleiding:
- Stroperigheid en te weinig maatwerk
- Oude wetgeving te complex
- Lange procedures

Doel:
- Besluitvorming verbeteren en versnellen
- Meer maatwerk mogelijk voor bevoegd gezag
- Alle belanghebbenden meenemen in het proces
- Meer samenhang

Vier AMvBs:
1. Besluit activiteiten leefomgeving
2. Besluit bouwwerken leefomgeving
3. Omgevingsbesluit
4. Besluit kwaliteit leefomgeving



Kerninstrumenten:
- Algemene rijksregels
- Omgevingsvergunning
- Omgevingsvisie
- Omgevingsplan
- Programmas
- Decentrale regels
- Projectbesluit



Beleidsinstrument verhandelbare emissierechten

Overheid stelt plafond voor emissie vast:
- iedereen mag zijn aandeel van totale emissie uitstoten
- je betaalt boven toegestaan emissie een heffing ten gunste van overheidsfonds
- Of, je koopt rechten van een ander om meer uit te mogen stoten
Gevolg:
Er ontstaat een markt, uitstoot en dus vervuiling wordt beprijsd en bedrijven willen die kosten beperken
bedrijven gaan dus maatregelen nemen om emissie te voorkomen, innovatie komt op gang



Milieuzorgsysteem
- Is een onderdeel van het managementsysteem
- Het helpt organisaties bij het realiseren van prestaties t.a.v. milieudoelstellingen en beheersen van milieurisicos
- Milieuzorgsysteem is gebaseerd op principes van kwaliteitsmanagement
- Geeft inzicht in veroorzaakte milieubelasting en milieurisicos

Invoering milieuzorgsysteem
- Voorbereiding
- Milieu-analyse
- Ontwikkeling en invoering
- Borging en verbetering


Basiscomponenten goed milieuzorgsysteem

- Milieu-inventarisatie
- Milieubeleidsverklaring
- Milieudoelstellingen
- Milieu-evaluatie

Voordelen van milieuzorgsysteem

- Inzicht in de milieuprestaties
- De milieurisicos worden verminderd
- Systematischer inzicht
- Voorkeur afnemers
- Concurrentie
- Imago
- Continu verbetering
- Betere relatie




Plaats van ISO 14001 in milieuzorgsysteem
- De ISO 14001-norm stelt een organisatie in staat zich te richten op de milieuaspecten die voor de bedrijfsvoering het meest van belang zijn.
- ISO 14001 gaat ervan uit dat organisatie acties onderneemt om het milieu te ontzien en daarbij zorgt voor continue verbetering door middel van het toepassen van de Deming Circle: Plan-Do-Check-Act.
- Een milieuzorgsysteem kan met behulp van de ISO 14001-norm worden gecertificeerd.
- De ISO 14000-serie leidt tot een strategische aanpak waardoor de organisatie meer doet dan door wet- en regelgeving wordt geist;
- De ISO 14001-norm biedt de mogelijkheid gecombineerd te worden met managementsystemen zoals ISO 9001 voor kwaliteit, OHSAS 18001 voor Arbo en veiligheid en HACCP voor voedselveiligheid;
- Door de ISO 14000-serie verkrijgt de organisatie een structuur voor continue verbetering van de milieuprestaties.



KAM recht
Privaatrecht: burger > burger
Publiekrecht: overheid > burger

Aansprakelijkheid voor eigen onrechtmatig handelen
- Onrechtmatige daad, art. 6: 162 BW

Aansprakelijkheid voor personen & zaken
- Kwalitatieve aansprakelijkheid art 6:169 BW

De cumulatieve voorwaarden van de onrechtmatige daad (art 6:162, lid 1, BW)
- De daad is onrechtmatig
- De daad kan de dader worden toegerekend
- Er is schade geleden
- Er bestaat causaal verband tussen de onrechtmatige daad en de schade

3 vormen (alternatieve voorwaarden) van een onrechtmatige daad (art. 6:162, lid 2, BW)
- Inbreuk op een subjectief recht
- Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt (de zorgvuldigheidsnorm)

De zorgvuldigheidsnorm
- Handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
- Gevaarzetting: het schappen of laten voortduren van een gevaarlijke situatie
- Andersoortige gevallen: hinder, beroepsfouten, onrechtmatige publicaties en oneerlijke concurrentie

Wanneer er sprake is van een rechtvaardigingsgrond, is er geen onrechtmatige daad! Art.6:162, lid 2 BW
De strafrechtelijke rechtvaardigingsgronden:

- Noodweer
- Noodtoestand
- Ambtelijk bevel
- Toestemming benadeelde
- Wettelijk voorschrift

- De daad moet aan de dader kunnen worden toegerekend art 6:162 lid 3 BW

- De daad is te wijten aan de schuld van de dader: schuldaansprakelijkheid

- De daad komt krachtens de wet voor iemands rekening: risicoaansprakelijkheid

- De daad komt krachtens de verkeersopvatting voor iemands rekening

Eigen schuld
Bij schadevergoeding (art, 6:101, 1e lid, BW)
Wanneer de schade mede een gevolg is van de omstandigheid die aan de benadeelde kan worden toegerekend, wordt de vergoedingsplicht...verminderd...naar evenredigheid


Risicoaansprakelijkheid
Aansprakelijkheid voor ouders en kinderen
- Aansprakelijkheid voor ondergeschikten
- Aansprakelijkheid voor opstallen
- Aansprakelijkheid voor de bezitter
- Aansprakelijkheid van degene die het bedrijf uitoefent
- Aansprakelijkheid voor dieren



- Kinderen onder de 14 jaar zijn NIET zelf aansprakelijk (art 6:164 BW)
- Op de ouders of voogd rust een risicoaansprakelijkheid (art 6:169, lid 1 BW)
Het moet gaan om een actieve handeling van de kinderen

Aansprakelijkheid van kinderen van 14 en 15 jaar
Kinderen vanaf 14 jaar zijn zelf schuldaansprakelijk voor hun onrechtmatige daden
De ouders/voogd van kinderen van 14 of 15 jaar zijn alleen aansprakelijk als aan het het verwijt kan worden gemaakt dat zij de fout van het kind niet hebben belet (art 6:169, lid 2 BW)
Kinderen van 16 jaar en ouder zijn zelf aansprakelijk op grond van art.6:162 BW voor hun onrechtmatige daden

Aansprakelijkheid voor ondergeschikten
De werkgever is in beginsel risicoaansprakelijkheid voor onrechtmatige daden van zijn werknemer (art.6:170, lid 1 BW)
Twee voorwaarden:
1. De ondergeschikten moet zelf aansprakelijk zijn op de grond van art. 6:162 BW
2. De ondergeschikte moet de onrechtmatige daad in dienst hebben gepleegd
Werkgever en ondergeschikte zijn beide hoofdelijk aansprakelijk (art. 6:102 BW)
De ondergeschikte kan na schadevergoeding de schade bij zijn werkgever terugvorderen, tenzij de schade een gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid. (art. 6:170, lid 3, BW)


Aansprakelijkheid voor opstallen
Op de bezitter van een opstal rust een risicoaansprakelijkheid indien (art. 6:174 BW)
- De opstal een gebrek vertoont en
- De opstal daardoor gevaar voor personen en zaken oplevert en
- Het gevaar zich verwezenlijkt

Aansprakelijkheid voor dieren
Op de bezitter van een dier rust een risicoaansprakelijkheid indien een dier schade aanricht. (6:179 BW)
Een bezitter kan aan aansprakelijkheid ontkomen door een rechtvaardigingsgrond (strafrecht)


Het Kelderluik arrest (HR 05-11-1965, NJ 1966, 136)
- Een medewerker van een frisdrankfabrikant heeft in de doorgang naar het toilet van een caf een kelderluik geopend
- Het is overdag, maar het caf is al open
- Het geopende kelderluik valt niet goed op waardoor personen die naar het toilet gaan hier geen aandacht aan besteden
- Een bezoeker die op weg is naar het toilet valt in het kelderluik en loopt daarbij ernstige verwondingen op


Productaansprakelijkheid
Aansprakelijkheid voor werkgevers
(art. 7:658, lid 1, BW)
-De verplichting van de werkgever om lokalen, werktuigen en gereedschappen waarin of waarmee arbeid wordt verricht,
-op zodanige wijze in te richten en te onderhouden alsmede voor het verrichten van de arbeid zodanige maatregelen te treffen en aanwijzingen te verstrekken
-als redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden schade lijdt.

Aansprakelijkheid voor werkgevers
(art. 7:658, lid 2, BW)
De werkgever is jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt, TENZIJ
- Hij aantoont dat hij de genoemde verplichtingen is nagekomen of
- Dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.

Aansprakelijkheid voor werkgevers
(art. 7:658, lid 1, BW)
De zorgplicht is niet absoluut
Maatregelen treffen die redelijkerwijs nodig zijn om ongevallen te voorkomen
Schuldaansprakelijkheid
Begrip lokalen ruim genterpreteerd (werkomgeving of werkmilieu)
Productaansprakelijkheid
Richtlijn 85 / 374/ EEG
Art. 6:185 BW! Onrechtmatige daad



Productaansprakelijkheid: producent/ leverancier (art. 6:187 BW)

Producent van eindproduct, grondstof of onderdeel;
Degene die naam, merk of ander onderscheidingsteken op product aanbrengt;
Degene die product invoert in Europees Economische Ruimte voor commercile activiteiten;
Leverancier van product, als producent of importeur niet gedentificeerd kan worden.

Productaansprakelijkheid: product (art. 6:187, lid 1, BW)
- Alle roerende zaken
- Ook nadat zij bestanddeel zijn geworden van een andere roerende of onroerende zaak

Elektriciteit
Productaansprakelijkheid: gebrekkig product (6:186 BW)
- Als het niet de veiligheid biedt die men daarvan mag verwachten
- Veiligheidscriterium is geobjectiveerd

Alle omstandigheden in aanmerking genomen en in het bijzonder:
Presentatie van product;
Redelijkerwijs te verwachten gebruik;
Tijdstip waarop product in verkeer is gebracht.
Productaansprakelijkheid: veiligheidscriterium
Criterium gesubjectiveerd objectief:
afstemming op ondeskundige gebruikers, niet nodig voor professionele afnemers.

Productaansprakelijkheid: bewijslast (6:188 BW)
- Benadeelde moet in beginsel schade, gebrek en causaal verband bewijzen
- Versterking van bewijspositie door zgn. Bewijsvermoedens

Productaansprakelijkheid: verjaring & verval (6:191 BW)
Een vordering tegen een producent:
verjaart drie jaar nadat benadeelde met schade, gebrek en identiteit producent bekend is geworden of had moeten worden.
vervalt tien jaar nadat hij product in het verkeer heeft gebracht.


Voorbeeld casussen:

1. Casus brandstichting
Dennis, een 9-jarige jongen, wil vanwege de kou midden in de nacht zijn raam sluiten. Hij ziet dan hoe een jongen, die hij herkent als de 15-jarige Marc, om het huis van de buren sluipt en dat huis vervolgens op verschillende plaatsen in brand steekt. Dennis weet dat de buren thuis zijn, want hun auto staat er. In plaats van actie te ondernemen zit Dennis als verlamd toe te kijken hoe de vlammen steeds groter worden en hoe de buren ten slotte in paniek het huis uit vluchten. De schade aan het huis is enorm. Vast komt te staan dat Marc op het moment van zijn daad heeft gehandeld onder invloed van een onweerstaanbare psychische dwang, veroorzaakt door een geestelijke stoornis.
a. Kunnen de buren Marc en/of zijn ouders met succes aansprakelijk stellen voor de schade aan hun huis? Zo nee, waarom niet en zo ja, op grond waarvan en waarom? Toets daarbij aan alle vereisten.

Antwoord
Ja, dat kan. Zij kunnen Marc aansprakelijk stellen op grond van onrechtmatige daad (art. 6:162 jo. art. 6:165 lid 1 BW). Vereisten:
Onrechtmatigheid. Marc handelt in strijd met een wettelijke plicht (brandstichting, art. 157 e.v. Sr) en maakt inbreuk op het eigendomsrecht van de buren, en handelt tevens in strijd met wat volgens ongeschreven regels in het maatschappelijk verkeer betaamt. Van een rechtvaardigingsgrond is geen sprake.
Toerekenbaarheid. Hoewel Marc geen schuld treft, kan de daad hem wel worden toegerekend, omdat ook een geestelijke stoornis krachtens de wet voor zijn rekening komt. Het betreft hier immers een als een doen te beschouwen gedraging en hij is 14 jaar of ouder (art. 6:162 lid 3 jo. art. 6:165 lid 1 BW).
Schade. Als de normschending (onrechtmatige daad) niet zou hebben plaatsgevonden, zou het huis niet in brand zijn gestoken en zou er geen schade zijn ontstaan. Deze situatie moet worden vergeleken met de werkelijke situatie: er is wel een onrechtmatige daad gepleegd (brandstichting), als gevolg waarvan er grote schade aan het huis is ontstaan. Er is dus wel degelijk sprake van schade.
Causaal verband. Ja, als de onrechtmatige gedraging van Marc niet zou hebben plaatsgevonden, zou de schade niet zijn ingetreden (c.s.q.n.).
Relativiteit. Inbreuk op een recht is eo ipso onrechtmatig jegens degene op wiens recht inbreuk wordt gemaakt (art. 6:163 BW). Zowel de hier geschonden wettelijke norm als de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm strekt ertoe de buren te beschermen tegen de schade zoals zij die hebben geleden.
Conclusie: aan alle vereisten is voldaan. De ouders van Marc kunnen aansprakelijk gesteld worden op grond van art. 6:169 lid 2 BW. Zij zijn als ouders aansprakelijk voor de schade toegebracht door de toerekenbare onrechtmatige gedraging (fout) van hun 15-jarige zoon, behoudens wanneer zij bewijzen dat hen niet kan worden verweten dat zij de gedraging van Marc niet hebben belet (schuldaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast).


b. Kunnen de buren Dennis en/of zijn ouders met succes aansprakelijk stellen? Zo nee, waarom niet en zo ja, op grond waarvan en waarom? Toets daarbij aan alle vereisten.

Antwoord
Nee, geen van beiden kan aansprakelijk gesteld worden. Nu Dennis nog geen 14 is, kan de gedraging hem niet als onrechtmatige daad worden toegerekend (art. 6:164 BW). De ouders van Dennis zijn evenmin aansprakelijk, omdat het niet betreft een als een doen te beschouwen gedraging van Dennis, maar een zuiver nalaten (art. 6:169 lid 1 BW).




c. Hoe zou je antwoord op b hebben geluid indien Dennis 14 jaar oud was geweest?

Antwoord
Als Dennis 14 was geweest, was hij wel aansprakelijk geweest op grond van art. 6:162 BW. Dennis heeft onrechtmatig gehandeld door in strijd met wat volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, na te laten iemand te waarschuwen, wat hem kan worden toegerekend. Er is aanzienlijke schade ontstaan aan het huis van de buren die niet (in die mate) zou zijn ontstaan als Dennis tijdig had gewaarschuwd. Deze zorgvuldigheidsnorm strekt er nu juist toe de buren te beschermen tegen de schade zoals zij die hebben geleden. Conclusie: aan alle vereisten is voldaan. In dat geval rust ook op de ouders van Dennis een schuldaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast (art. 6:196 lid 2 BW). Zij zijn aansprakelijk, tenzij...


d. Hoe zou je antwoord op a hebben geluid indien Marc 17 jaar was geweest?

Antwoord
Als Marc 17 was geweest, zou Marc op grond van art. 6:162 jo. art. 6:165 lid 1 BW aansprakelijk zijn geweest (zie onder a). Op de ouders rust dan geen kwalitatieve aansprakelijkheid meer. Mocht er sprake zijn van het toerekenbaar tekortschieten in het houden van voldoende toezicht (vgl. art. 6:165 lid 2 BW), dan zijn zij wel aansprakelijk op grond van eigen onrechtmatige daad op grond van art. 6:162 BW.


e. Volgens de vader van Marc:
1 hoeft Marc de schade niet te vergoeden wanneer vader, als wettelijk vertegenwoordiger van Marc, de schadetoebrengende handeling van Marc op grond van diens handelingsonbekwaamheid heeft weten te vernietigen
2 hoeft Marc niet de volledige schade te betalen, omdat hij heeft gehandeld onder invloed van een geestelijke stoornis.
Beoordeel de juistheid van deze twee stellingen.
-> De stellingen kunnen als volgt worden beoordeeld:
1. Deze stelling is onjuist. Op grond van handelingsonbekwaamheid kunnen alleen rechtshandelingen worden vernietigd (art. 3:32 BW). Een onrechtmatige daad is een feitelijke handeling.
2. Deze stelling is juist. De aard van de aansprakelijkheid (aansprakelijkheid buiten schuld) kan voor de rechter een reden vormen om de hoogte van de te vergoeden schade te matigen (art. 6:109 BW). Zie echter art. 6:109 lid 2 BW voor het geval Marc verzekerd is.


2. Casus gestolen schilderij
Van Gluuren is als glazenwasser in dienst van het schoonmaakbedrijf van Reinders. Tijdens het schoonmaken van de ramen van mevrouw Helderder ontwaart Van Gluuren in haar woonkamer een kostbaar schilderij. Een week later wordt dit schilderij in het weekend gestolen. Vast komt te staan dat het schilderij door Van Gluuren is gestolen. Het schilderij is vooralsnog spoorloos.
a. Wie kan/ kunnen er met succes worden aangesproken door mevrouw Helderder tot vergoeding van de door haar geleden schade en op welke grondslag(en)?

Antwoord
Van Gluuren kan worden aangesproken, op grond van art. 6:162 BW. Vereisten en toetsing:
1. Onrechtmatigheid. De diefstal valt zowel aan te merken als een doen in strijd met een wettelijke plicht (art. 310 Sr), een inbreuk op het eigendomsrecht van mevrouw Helderder, als een doen in strijd met wat volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, zonder dat sprake is van een rechtvaardigingsgrond.
2. Toerekenbaarheid. Van Gluuren heeft opzettelijk gehandeld.
3. Schade. Het schilderij is spoorloos, zodat schade is geleden.
4. Causaal verband (c.s.q.n.). Zonder de diefstal zou het schilderij er nog gehangen hebben en zou er dus geen schade geleden zijn.
5. Relativiteit. De genoemde (geschreven en ongeschreven) geschonden normen zijn er juist om Helderder te beschermen tegen schade zoals die zij heeft geleden. De inbreuk op haar eigendomsrecht is per definitie onrechtmatig.
Conclusie: aan alle vereisten van art. 6:162 BW is voldaan, zodat Van Gluuren op deze grond aansprakelijk is. Schoonmaakbedrijf Reinders kan eveneens worden aangesproken op grond van art. 6:170 lid 1 BW.
Vereisten en toetsing:
1. Fout van ondergeschikte. Van Gluuren is als werknemer van Reinders een ondergeschikte. Door een diefstal te plegen heeft hij een toerekenbare onrechtmatige daad gepleegd (zie hiervoor).
2. De kans op de fout moet zijn vergroot door de opdracht van de werkgever.
3. De werkgever moet zeggenschap hebben over de gedragingen waarin de fout van de ondergeschikte is gelegen.
Aan de vereisten 2 en 3 kan volgens de Hoge Raad ook voldaan zijn wanneer de werknemer door middel van door zijn werk verkregen informatie buiten werktijd een onrechtmatige daad pleegt. Conclusie: schoonmaakbedrijf Reinders kan naar alle waarschijnlijkheid met succes worden aangesproken op grond van art. 6:170, lid 1, BW.


b. Door wie moet uiteindelijk de schade worden gedragen?

Antwoord
Dit gaat over de interne verhouding werkgever-werknemer. De schade moet worden gedragen door Van Gluuren, op grond van art. 6:170 lid 3 BW: de schade is een gevolg van opzet van Van Gluuren.
. De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 15.

Antwoord rapporteren