Studiebot antwoord

Vraag gesteld door: frandebaillie - 2 jaren geleden

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: (meerkeuzevragen)

3.2
DE VROUWELIJKE CYCLUS
Vrouwen ondergaan in hun geslachtsrijpe jaren cyclische veranderingen in de ovaria en de uterus, althans wanneer ze niet
zwanger zijn. De ovarile cyclus zorgt voor rijping van de eicel (ogenese), terwijl de uteriene-menstruele cyclus de uterus
voorbereidt op het ontvangen van een bevruchte eicel. De cyclus duurt normaal ongeveer 28 dagen (24 - 35 dagen) en
wordt hormonaal gecontroleerd. Zowel de uteriene als de ovarile cyclus staan onder controle van het gonadotrofine
releasing hormoon (GnRH) uit de hypothalamus. Onder invloed van het GnRH stelt de hypofyse de gonadotrofinen FSH en
LH vrij.
3.2.1
Fasen van de vrouwelijke cyclus
De vrouwelijke cyclus kan opgesplitst worden in 4 fasen: achtereenvolgens de menstruatiefase, de pre-ovulatoire fase, de
ovulatie en de post-ovulatoire fase. Conventioneel wordt de eerste dag van de menstruatie gelijkgesteld aan de eerste
dag van de cyclus.
3.2.1.1
Pre-ovulatoire (folliculaire of proliferatieve) fase
Dit is de periode tussen het einde van de menstruatie en de ovulatie. De duur kan sterk variren (gemiddeld tot dag 14 van
de cyclus). Tijdens deze periode evolueert 1 primaire follikel tot een Graafse follikel, klaar voor ovulatie.
Van bij de geboorte zitten in het ovarium meer dan 2 miljoen primordiale follikels. Ze bestaan uit een primaire ocyt (eicel)
omgeven door een laag epitheelcellen (follikelcellen). In de pre-ovulatoire fase neemt de GnRH-vrijstelling toe. Dit
stimuleert de hypofyse tot loslating van FSH en LH. Onder invloed van FSH en LH ontwikkelt n van de follikels tot een
102
Graafse follikel: een grote follikel met een eicel, granulosacellen en thecacellen. Hoe de selectie van de primaire follikel
gebeurt, is niet gekend. Indien 2 Graafse follikels ontwikkelen, dan bestaat de kans op een tweeling (niet-identische, twee
eiige tweeling).
De Graafse follikel produceert veel oestrogenen en in mindere mate progesteron. Onder invloed van de oestrogenen
prolifereert het endometrium. De grote hoeveelheid oestrogenen, vrijgesteld door de bijna rijpe Graafse follikel, stimuleert
de vrijstelling van GnRH, waardoor de LH-concentratie plots toeneemt. Dit lokt de ovulatie uit.
3.2.1.2
Ovulatie
Gemiddeld op dag 14 van de cyclus barst de Graafse follikel open en wordt de eicel geprojecteerd in de eileider: de eisprong
of ovulatie. Dit gebeurt onder invloed van de plotse stijging van LH. Detectie van de piekconcentratie van LH kan worden
gebruikt om de ovulatie te voorspellen. De piek is aanwezig 1 dag vr de ovulatie. Vrouwen die onvruchtbaar zijn als
gevolg van ovulatieproblemen, worden soms behandeld met GnRH en analogen of met LH-analogen om de ovulatie uit te
lokken.
Bij de ovulatie komt soms een beetje bloed uit de follikel vrij in de buikholte. Dit prikkelt het buikvlies, wat als pijn ervaren
wordt in de onderbuik ("mittelschmerz").
3.2.1.3
Post-ovulatoire (secretorische) fase
Dit is de periode (ongeveer 14 dagen) tussen de ovulatie en de eerste dag van de menses. Onder invloed van het LH
ontwikkelt het overblijfsel van de Graafse follikel tot het corpus luteum (gele lichaam), dat voornamelijk progesteron en
in mindere mate oestrogenen, relaxine en inhibine secreteert. Als gevolg van de verhoogde concentratie progesteron
neemt de basale lichaamstemperatuur toe met ongeveer 0,5C. Onder invloed van het progesteron prolifereert het
endometrium verder, zodat het klaar is voor de innesteling van een eventueel bevruchte eicel. In het endometrium
ontwikkelen zich talrijke kliercellen, die "uterusmelk" secreteren met voedende bestanddelen, nodig voor het overleven
van een bevruchte eicel. Onder invloed van het progesteron vermindert ook de GnRH-vrijstelling.
Het premenstrueel syndroom (PMS) is een cyclische aandoening met ernstig fysiek en emotioneel ongemak tijdens de
post-ovulatoire fase. Het verdwijnt snel wanneer de menstruatie begint. De signalen en symptomen zijn individueel zeer
variabel: oedeem, gewichtstoename, zwelling en pijn in de borsten, abdominale uitzetting, rugpijn, gewrichtspijn,
constipatie, huiduitslag, gemoedswijzigingen, vermoeidheid en lusteloosheid, grotere behoefte aan slaap, depressie of
angst, prikkelbaarheid, hoofdpijn, slechte cordinatie en onhandigheid, of verlangen naar zoet of zout voedsel. De
pathofysiologie van het premenstrueel syndroom is nog onbekend, maar mogelijks spelen stoornissen in het
hormonenevenwicht, deficintie van essentile vetzuren of overmatige secretie van neuropeptiden en prostaglandines
een rol. Aangezien geen duidelijke oorzaak aangetoond kan worden, is een oorzakelijke behandeling nog niet mogelijk.
103
3.2.1.4
Menstruatiefase (indien geen innesteling van embryo)
Deze fase duurt ongeveer 5 dagen. De hoge concentratie progesteron tijdens de post-ovulatoire fase remt de vrijstelling
van LH af. Daardoor degenereert een tiental dagen na de ovulatie het corpus luteum, dat progressief minder oestrogenen
en vooral minder progesteron vrijstelt. Dit heeft een dubbel effect: - -
3.2.1.5
Contractie van de bloedvaten uit het endometrium. Hierdoor ontstaat zuurstoftekort in het endometrium,
waardoor het afsterft en uitgestoten wordt. Dit gaat soms gepaard met pijn. Het menstruatievocht bevat 50-150
mL bloed (dat niet stolt dankzij de aanwezigheid van plasmine), slijm en epitheelcellen. Het wordt via de
baarmoederhals en de vagina uitgescheiden.
Toename van de GnRH-vrijstelling door de hypothalamus. Hierdoor stelt de hypofyse opnieuw meer FSH vrij, wat
in de ovaria opnieuw de ontwikkeling van n follikel stimuleert. De cyclus herbegint.
Zwangerschap
Na de ovulatie blijft de eicel 12 tot 24 uur bevruchtbaar. Zaadcellen blijven in het vrouwelijk organisme maximaal 3 dagen
in leven. De bevruchting, waarbij een zygote gevormd wordt, gebeurt meestal in het eerste deel van de eileider. De
spermacellen moeten tot daar kunnen doordringen. Vandaar het belang van de beweeglijkheid van de spermacellen. Na
de bevruchting deelt de eicel een aantal keer en bereikt ze de uterus na 3 tot 7 dagen.
Bij een extra-uteriene zwangerschap is er een volwaardige bevruchting, maar gebeurt de innesteling niet in de uterus. Als
de bevruchte eicel in de eileider blijft (tubaire zwangerschap) en daar verder ontwikkelt, dan moet chirurgisch ingegrepen
worden om een ruptuur van de eileider te voorkomen. De groeiende vrucht is immers rijkelijk doorbloed en bij verdere
volume toename kan een plotse bloeding ontstaan die potentieel levensbedreigend is. Als de eicel buiten de eileider
bevrucht wordt, dan komt de zygote in de buikholte/klein bekken terecht en sterft het embryo na enkele weken af
(abdominale zwangerschap). Een vrouw in de vruchtbare periode met hevige buikpijn en/of misselijkheid is zwanger tot
bewijs van het tegendeel. Bij acute hevige buikpijn dient daarom altijd een extra-uteriene zwangerschap uitgesloten te
worden door middel van echografie (cf. supra). De kans op een extra-uteriene zwangerschap neemt toe bij vrouwen die
een spiraaltje gebruiken of bij vrouwen die een sterilisatie ondergaan hebben.
Wanneer de zygote de uterus bereikt, zal deze zich innestelen in de endometriumwand (nidatie) en wordt de placenta
gevormd, een sterk doorbloede structuur, waarin voedingsstoffen en afvalstoffen uitgewisseld worden tussen moeder en
het zich ontwikkelend embryo. Door de chorionvlokken van de placenta wordt zeer snel (binnen 24 uur) het humaan
chorion gonadotropine (hCG) gevormd. Dit hCG neemt de rol van het LH over voor het in stand houden van het corpus
luteum, dat daardoor continu oestrogenen en progesteron blijft vrijstellen. Hierdoor blijft de menstruatie uit en kan de
zwangerschap doorgaan. hCG wordt via de urine gexcreteerd en laat een zeer snelle detectie toe van zwangerschap (vanaf
de eerste dag van het uitblijven van de menses kan beta-hCG opgespoord worden).
Later in de zwangerschap wordt het corpus luteum minder belangrijk en secreteert de placenta zelf voldoende
oestrogenen en progesteron om de zwangerschap te onderhouden.
104
3.2.2
Menstruatie en menopauze
De eerste menstruatie wordt de menarche genoemd en treedt gemiddeld op rond 13-jarige leeftijd met een spreiding van
10 tot 16 jaar. Menstruaties treden op tot aan de menopauze (45-55 jaar). Tussen 40 en 55 jaar raakt de reserve van follikels
in de ovaria geleidelijk aan uitgeput. Hierdoor vermindert de vorming van oestrogenen door de ovaria ondanks massale
secretie van FSH en LH door de hypofyse. De ovaria verliezen hun endocriene functie.
Vele vrouwen ervaren warmteopwellingen met hevig zweten (opvliegers), die samenvallen met salvos van GnRH
vrijstelling. Andere symptomen van menopauze zijn hoofdpijn, haarverlies, spierpijn, vaginale droogte waardoor pijnlijke
geslachtsgemeenschap (dyspareunie) en meer vaginale infecties, slapeloosheid, depressie, gewichtstoename en
stemmingswisselingen. Tevens treedt atrofie van de ovaria, eileiders, uterus, vagina, externe genitalin en borsten op door
gebrek aan oestrogenen. Daarnaast vermindert de botdichtheid (osteoporose). HRT (hormonal replacement therapy) kan
helpen om vasomotore symptomen (hot flashes) te verminderen en voldoende fysieke activiteit of sporten om de
gewichtstoename of fysieke klachten te verminderen. Het libidoverlies verloopt niet in dezelfde mate, omdat het in stand
kan gehouden worden door geslachtshormonen uit de bijnier. Men beschouwt een vrouw in de fase van de menopauze
wanneer zij gedurende n jaar geen menstruatie meer gehad heeft.
Wanneer in de normale vruchtbare periode geen menses optreden, spreekt men van amenorroe. De cyclus kan onderbroken
zijn bij vrouwen met een laag lichaamsgewicht, met eetstoornissen en bij sterke fysieke activiteit. Men kan dus verwachten
dat het probleem zich dikwijls stelt bij topatleten. Het maakt namelijk deel uit van de zogenaamde triade van de
vrouwelijke atleet: eetstoornissen (om gewicht te verliezen), amenorroe (als gevolg van verminderde vrijstelling van
GnRH, waardoor minder LH en FSH, geen follikelontwikkeling en eisprong, en weinig oestrogenen en progesteron) en
premature osteoporose (door chronisch gebrek aan oestrogenen).
Bij overmatig bloedverlies tijden de menstruatie spreekt men van menorrhagie of hypermenorrhea. Dit kan aanleiding
geven tot ijzergebrek en uiteindelijk ook bloedarmoede, waardoor symptomen van vermoeidheid en bleek zien (ferriprieve
anemie). Dit kan eenvoudig behandeld worden met de toediening van ijzersupplementen.
105
Wanneer menstruatie gepaard gaat met veel pijn, spreekt men van dysmenorrhea. Dit is n van de meest voorkomende
gynaecologische klachten (ongeveer de helft van de vrouwelijke bevolking). De pijn wordt vermoedelijk veroorzaakt door
een overmatige productie van prostaglandines door de uterus tijdens de menstruatie. Men spreekt van primaire
dysmenorrhea wanneer de klacht optreedt vanaf de eerste menstruele bloeding. De pijn manifesteert zich als een
krampachtige pijn in de onderbuik die dikwijls begint de dag vr de start van de bloeding. De pijn vermindert gradueel
na de start van de menstruatie en verdwijnt dikwijls na het einde van de eerste dag van de bloeding. De klachten zijn
vooral hevig bij jonge meisjes en nemen doorgaans af bij het ouder worden, bij pilgebruik of na een zwangerschap. Om de
pijn te verlichten kan men gebruik maken van NSAIDs (bv. ibuprofen), zelfs alvorens de pijn optreedt, om vroegtijdig de
productie van prostaglandines te verminderen.
Dysmenorrhea op latere leeftijd (secundaire dysmenorrhea) wijst op een onderliggend probleem. Hierbij komt de pijn ook
voor tijdens andere fasen van de menstruele cyclus. De pijn kan verbeteren of erger worden tijdens de menstruatie.
Dergelijke pijn uit zich eerder als een doffe en meer aangehouden pijn dan als een krampachtige, spastische pijn. De pijn
kan soms een week voor de menstruatie beginnen of kan voorkomen tijdens geslachtsgemeenschap. Er kunnen
verschillende oorzaken zijn: - - - -
Endometriose: Een goedaardige ectopische woekering van baarmoederslijmvlies. Het weefsel komt in de
pelvisruimte terecht via de open eileiders. Het weefsel kan op verschillende plaatsen worden aangetroffen: op
de ovaria, het uterusoppervlak, het sigmod colon, lymfeknopen in de pelvis en het abdomen, de baarmoederhals,
de buikwand, de nieren en de blaas. Dit weefsel is ook gevoelig voor hormonale veranderingen. Bij elke cyclus
zal ook dit weefsel prolifereren en daarna afbreken en bloeden. Als dit buiten de uterus gebeurt, kan dit leiden
tot ontstekingen, pijn, vorming van littekenweefsel en zelfs infertiliteit. De pijn begint doorgaans enkele dagen
voor de menstruatie en verergert tijdens de eerste dagen van de menses. Endometriose treedt doorgaans op bij
vrouwen tussen de 30-45 jaar.
Chronische of acute infectie van de eileiders: De patinte klaagt van ernstige pijn in de onderbuik, koorts en
afscheiding van vaginaal vocht. Bij chronische ontsteking kan de pijn toenemen tijdens geslachtsgemeenschap.
Myoma uteri (vleesboom): Een goedaardig gezwel van de baarmoeder, ontstaan door monoclonale groei vanuit
n spiercel. Pijn, duur en hevigheid van de menstruatie nemen hierbij doorgaans toe.
Gebruik van koperspiraaltje als anticonceptivum kan aanleiding geven tot ernstige bloedingen en pijn, meestal
te wijten aan compressie van het endometrium. Enkel het verwijderen van het spiraaltje kan hierbij verlichting
brengen.
106
3.2.3
Hormonen in de vrouwelijke cyclus
3.2.3.1
Oestrogenen
Oestrogenen zijn belangrijk voor de ontwikkeling en het in stand houden van het vrouwelijk geslachtsstelsel. Zo stimuleren
zij de ontwikkeling van het endometrium tijdens de menstruele cyclus.
Oestrogenen zorgen ook voor de secundaire (niet op voortplanting gerichte) vrouwelijke geslachtskenmerken: - - - - -
Ontwikkeling van de borstklieren.
Haargroei op pubis en oksels.
Klein blijven van de larynx en dus hoog blijven van de stem.
Breder worden van het bekken.
Vetafzetting voornamelijk in de borsten en op de heupen.
Deze ontstaan gemiddeld vanaf het 11de levensjaar.
Oestrogenen faciliteren de calcium-opname en helpen de densiteit van de beenderen in stand te houden. Na de
menopauze, wanneer de oestrogenenconcentratie vermindert, neemt de densiteit van beenderen af (osteoporose),
waardoor gemakkelijker fracturen optreden. Oestrogenen stimuleren het protene-anabolisme bij sommige diersoorten
en worden daarom gebruikt voor het vetmesten van dieren.
3.2.3.2
Progesteron
Progesteron bereidt, samen met de oestrogenen, het endometrium voor op de innesteling van een bevruchte eicel (nidatie).
In een hoge concentratie belet progesteron de ovulatie, omdat het de vorming van GnRH inhibeert (cf. post-ovulatoire
fase) en dus ook de secretie van LH en FSH door de hypofyse. Het verhoogt ook de viscositeit van het slijm in de
baarmoederhals, waardoor een "baarmoederhalsstopsel" gevormd wordt. Hierdoor wordt de toegang tot de baarmoeder
voor zaadcellen moeilijker. Omwille van deze eigenschappen hebben progestagenen een anticonceptief effect en worden
ze daarom gebruikt in de anticonceptie pil (bv. desogestrel), dikwijls in combinatie met een lage dosis oestrogenen (bv.
levonorgestrel + ethinylestradiol).
107
3.2.3.3
Inhibine
Inhibeert op het einde van de cyclus de secretie van FSH.
3.2.3.4
Relaxine
Het relaxine wordt gevormd door het corpus luteum en in het laatste trimester van de zwangerschap door de placenta.
Het relaxeert de baarmoederhals, de ligamenten van de heupen en de schaambeenvoeg (symfyse, kraakbeenstructuur
tussen de beide schaambeenderen), wat de baring vergemakkelijkt. . De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 30.

Antwoord rapporteren